…Do Mackiewicza nikt nie chciał się przyznać i dlatego, że taki literacko zacofany, i dlatego, że okropny reakcjonista, ale czytali, aż im się uszy trzęsły. Pośród znanych mi polskich literatów nikt tak nie pisał. Szlachcic szaraczkowy, jak go nazwałem, z tych upartych, wzgardliwych, zaciekłych milczków, pisał na złość. Na złość całemu światu, który czarne nazywa białym i nie ma nikogo, kto by założył veto. I właśnie w tej pasji jest sekret jego stylu. Czesław Miłosz. Kultura,  1989

Ostatnio muzeum miasta Wilna „rozkwitło” aż dwoma wystawami, poświęconymi J. Piłsudskiemu, niezwykle szeroko reklamowanymi w pojazdach transportu miejskiego, na stoiskach reklamowych w całej stolicy oraz w sieciach socjalnych.
Jedna, znajdująca się na ul. Vasaros, nawiązuje do pośmiertnych badań mózgu Piłsudskiego w celu uzyskania dowodów jego rzekomej genialności. Druga wystawa pt. Gyvos Rasos (Żywa Rosa), w decydującym stopniu jest poświęcona również J. Piłsudskiemu, obszernie przedstawiająca pochówek jego części ciała, jakoby serca, z udziałem licznej reprezentacji ówczesnej polskiej soldateski, pełniącej złowrogie funkcje okupacyjne.

Gdyby ktoś mniej rozeznany w historii zechciał zrozumieć, dlaczego dla przykładu mózg J.P. był badany nie w Polsce, a poza jej granicami na Litwie, wystawa na ul. Vasaros daje niezwykle trafną, wręcz genialną w swojej prostocie odpowiedź – bo profesor M. Rose postanowił przenieść placówkę badawczą z Warszawy do Wilna. I tyle. I nie ma tam ani pół słowa o polskiej okupacji Wilna, o dwóch dekadach złowrogich prześladowań, o funkcjonowaniu obozów koncentracyjnych i więzień ciężkich dla tych, którzy na ojczystej ziemi litewskiej chcieli nadal kultywować język litewski i tradycje. Co ciekawe, że stołeczna placówka muzealna przedstawiła jedynie materiały archiwalne z Polski i nie wykorzystała żadnych, zgromadzonych na Litwie.
Jak można podejrzewać dwie powyższe wystawy możliwe mają na celu ugruntowywanie nowej tradycji wileńskiej, polegającej na gloryfikowaniu okupantów i szkodników Litwy, możliwie znajdując przyjemność w zadawaniu Litwinom cierpień i w tym celu właśnie przywołując zjawę Piłsudskiego i piłsudczyków.
Eksperyment ciekawy, ale raczej nie praktykowany w Europie, a intryga polega jedynie na tym – kto następny z szeregu gorliwych wykonawców pomysłów Piłsudskiego będzie pozłacany – Żeligowski czy Bociański.
I na tym można by było postawić kropkę, gdyby nie sterczące z obu wystaw i nie tylko, uszy polskiej placówki, formalnie zwanej Instytutem Kultury, a faktycznie zajmującej się penetracją środowiska inteligencji litewskiej i w szczególności historyków oraz osób, mających wpływ na kształtowanie zbiorowego obrazu i oceny faktów historycznych. Jak można się domyśleć, iż strategicznie chodzi o ujednolicenie ocen wydarzeń i działalności postaci historycznych w oparciu o polskie zakute kanony. A na to trzeba, jak wiadomo, sporo czasu i pieniędzy na wspieranie odpowiednich projektów i osób.
Tym bardziej, że na tej drodze widzimy kilka poważnych przeszkód. Po pierwsze, jak dotychczas żaden historyk nie przedstawił przekonywujących argumentów, iż ocena redaktora paryskiej „Kultury” Jerzego Giedroycia o tym, że „[…h]istoria Polski jest jedną z najbardziej zakłamanych historii jakie znam", jest mylna. Po drugie kamieniami węgielnymi współczesnej historii Polski stanowi gloryfikacja Piłsudskiego, piłsudczyków i piłsudczyzny jako zjawiska oraz jej kontynuatora – Armii Krajowej.
A dlatego trudno by było spodziewać, aby jakikolwiek z sąsiadujących z Polską narodów kiedykolwiek uzna ich bezeceństwa i przestępstwa za dar boży i się zgodzi na powtórkę.
I jeszcze jedna uwaga, dotycząca czasu otwarcia i trwania wystawy z punktu widzenia polityki Unii Europejskiej i naszego kraju wobec Ukrainy, mężnie walczącej z post sowieckim najeźdźcą – Rosją.
W zbiorowej pamięci Ukraińców Piłsudski, który maniakalnie prześladował Ukraińców, a z bolszewikami zawarł Traktat Ryski i przepołowił Ukrainę na dwie strefy okupacji, krwawo tłumiąc każdą myśl i działanie skierowane ku powołaniu niepodległego państwa ukraińskiego, jest uważany za zło najwyższe, konkurujące ze Stalinem. To przecież z poparcia Piłsudskiego w Berezie Kartuskiej specjalnie do celów torturowania ukraińskich działaczy niepodległościowych wzniesiono obóz koncentracyjny, wzorowany na hitlerowskim obozie koncentracyjnym w Dachau. Tam też na wyrafinowane tortury, docierały i liczne grupy Litwinów z terenów okupowanych przez Polskę.
Tylko przy całkowitym braku wiedzy i dobrej woli można nie dostrzec więzi tamtych przestępczych poczynań Polski z Piłsudskim na czele i stalinowskiej bolszewii z aktualną agresją Rosji na młode państwo ukraińskie, które, dzięki powyższym okupantom, zostało powołane do życia ze siedemdziesięcioletnim opóźnieniem.
Kto więc ustalił, iż dobrym czasem na propagowanie imienia i pamięci o Piłsudskim jest czas obecny, kiedy to rosyjski okupant stosuje najbardziej wyrafinowane metody wyniszczania ludności cywilnej i miast Ukrainy – kierownictwo muzeum, stołeczny samorząd czy Instytut, którego wszędzie sterczą uszy? A może Rząd pod kierownictwem Mindaugasa Sinkevičiusa, w imieniu którego przed kilkunastu dniami minister od sprawiedliwości Tomašiunienė składała Piłsudskiemu kwiaty?
I dlaczego organizatorzy wystawy zapominają o litewskiej tradycji wspierania potrzebujących i słabszych oraz o litewskiej historii, kiedy to rząd Antanasa Smetony w niezwykle trudnych warunkach popierał Ukraińców w ich walce z polskim i sowieckim okupantami Ukrainy, pamiętając o czasach, kiedy to Litwini i Ukraińcy stanowili wspólne państwo – Wielkie Księstwo Litewskie? I czy aktualnym władzom stolicy nie warto czasem zastanowić się nad zmianą polityki współpracy z obywatelami miasta i przerwania ciągu niegodziwych i upokarzających poczynań, rozpoczętych próbą urządzenia plaży na grobach poległych i pomordowanych Litwinów w walce o własny byt narodowy i państwowy?
I na koniec o sercu. Zgodnie z ogólnoludzką oceną moralną serce mają tylko ludzie godni i niosący dobro. Aby znaleźć się w ich doborowym gronie poeta Adam Mickiewicz nakazywał – miej serce i patrz w serce. I w tym sensie ani Piłsudski, ani Stalin, ani Hitler serca nie mieli. Nie ma też serca i Putin.
A organizatorzy wystawy, a milcząca i obojętna publika, zwiedzająca wystawy, a każdy z nas?
21 listopada 2026 r.
Ryšard Maceikianec, członek LŽS

Początek strony
JSN Boot template designed by JoomlaShine.com